تاریخ انتشار:۰۵ بهمن ۱۳۹۴در ۱:۳۱ ب.ظ کد خبر:1093 تعداد بازديد: 2266 بازدید

ره نگاشت فناوری و طبقه بندی سه لایه ای ره نگاشت

ره نگاشت فناوری و طبقه بندی سه لایه ای ره نگاشت

Martin G. Moehrle, Ralf Isenmann, and Robert Phaal

ترجمه: دکتر اصغر عقلائی، دکتر احمد جعفرنژاد

 

یک اثر هنری الهام‌بخش یک کار مشابه است

اگر تابه‌حال مسافت زیادی را با ماشین طی کرده‌اید، به‌احتمال‌زیاد این طی مسیر دربرگیرنده استفاده از یک اثر هنری بسیار خاص بوده است: یک ره نگاشت (نقشه راه). حتی پیش‌پاافتاده‌ترین نسخه‌های ره نگاشت نشان‌دهنده موارد زیر است :

  • محل‌هایی که در یک منطقه خاص وجود دارند،
  • میزان فاصله این محل‌ها از طریق مسیرهای عبور و مرور
  • اندازه و ساختار داخلی محل‌ها،
  • فواصل بین محل‌ها و یک نقطه مرجع تعریفی،
  • محل‌های نزدیک به هم و محل‌های دورافتاده،
  • امکان وجود یک مسیر دسترسی مستقیم بین دو محل یا یک بیراهه اجتناب‌ناپذیر،
  • ظرفیت مسیرهای بین مناطق (مطابق طبقه‌بندی جاده)،
  • امکان وجود موانعی درراه بین دو محل (برای مثال، خط راه‌آهن یا معبر)
  • روگذرهای بین جاده‌ها و دیگر ابزارهای حمل‌ونقل (فرودگاه‌ها، ایستگاه‌های راه‌آهن، بندرگاه‌ها) ، و در آخر،
  • خصوصیات منظره محیط (دریاچه‌ها یا رودخانه‌ها، ارتفاعات، چراگاه‌ها).

 

شاید این عملکردهای متنوع و ملموس است که مدیران و متخصصان را بر آن می‌دارد که نقشه‌های راهی برای حوزه‌های خاص فناوری تعبیه کنند. بالاخره، تشابهات بین ویژگی‌های یک ره نگاشت و شرایط کنترل برد-متوسط در مدیریت فناوری، بسیار جالب‌توجه است. و البته، یک مدیر فناوری بایستی در خصوص موارد زیر آگاه باشد:

  • فناوری­های (و بدین طریق گزینه‌های جدید محصولات و خدمات و همچنین نسخه‌های نو محصولات و خدمات قبلی) موجود در یک ناحیه خاص،
  • میزان قدرت اتصالات بین فناوری‌های موجود،
  • میزان قدرت این فناوری‌ها و ساختار داخلی آن‌ها ،
  • فاصله (برحسب زمان و حالت فنی) بین یک فناوری و یک نقطه مرجع تعریف‌شده (مثل سطح فناورانه واقعی یک شرکت)،
  • کدام فناوری‌ها نزدیک به هم و کدام دور از بقیه‌اند،
  • آیا پیوندهای مستقیمی بین فناوری‌های منحصربه‌فرد یا بیراهه‌هایی که بایستی مدنظر قرارگرفته شوند، وجود دارد،
  • ظرفیت لینک بین فناوری‌های منحصربه‌فرد،
  • در مسیر رسیدن به یک فناوری خاص بایستی چه مشکلاتی از سر راه برداشته شود،
  • آیا با فناوری‌های بالادستی[۱]، همگرایی وجود دارد، و
  • قلمروی فناورانه محیط چه مشخصه‌هایی دارد.

بر این اساس، یک ره نگاشت فناوری چیزی کمتر از نمایی گرافیکی از فناوری‌ها نبوده و اغلب در آن شیءهایی همچون محصولات یا شایستگی‌ها و اتصالاتی که بین آن‌ها  درگذر زمان تغییر ایجاد می‌شود، مرتبط شده‌اند. فعالیت‌های لازم در ایجاد و ارتقای این نوع بیان، تدوین ره نگاشت فناوری نامیده می‌شوند (در جدول ۱ اصطلاحات مرتبط آورده شده است). هر دو موضوع، یا به‌عبارتی‌دیگر، روش تدوین ره نگاشت فناوری و خصوصیات خروجی آن، در این کتاب توصیف خواهند شد.

جدول ۱٫ لغت نامه-اصطلاحات مرتبط(رجوع شود به:porter and cunningham 2005, p. 18)

نظارت بر فناوری و نگهبان فناوری … … اشاره به فعالیت‌های عملیاتی که عمدتاً به هدف شناسایی و توسعه‌های قابل‌توجه بین کسب‌وکارها و اغلب بین‌المللی از نوع فناورانه دارد.
پیش‌بینی فناوری، پیشگویی فناوری و پیش نمایی[۲] فناوری… … ارتباط نزدیکی با تدوین ره نگاشت فناوری دارد. به‌خصوص پیش‌بینی‌های بلندمدت، مثل پیش‌بینی‌های موجود در گزارش Delphi ژاپنی، کمک قابل‌توجهی را به مدیران و متخصصین مرتبط با تدوین ره نگاشت فناوری می‌رساند.
تحلیل کارایی فناوری و ارزیابی تأثیر فناوری … فراتر از سطح کسب‌وکار بوده و تا جنبه‌های عمومی اقتصاد و همچنین پدیده‌های فردی و اجتماعی مرتبط با پیاده‌سازی فناوری‌های جدید گسترده می‌شود. تحقیقات مربوطه به‌عنوان عامل اصلاح‌کننده‌ای مهم در حیطه ملاحظات عملیاتی ایفای نقش می‌کنند.

 

  1. «تدوین ره نگاشت فناوری» یا «تدوین ره نگاشت» ؟

مفهوم تدوین ره نگاشت فناوری، که مفهوم مرکزی این کتاب است، را می‌توان به دو طریق مشخص ساخت:

از یک‌سو، یک تعریف نسبتاً سخت و انعطاف‌ناپذیر هست که شامل تنها فعالیت‌های تدوین ره نگاشت است و تمرکز آن بر فناوری‌های مرتبط با محصول یا مرتبط با فرآیند است. بر اساس این تفسیر، ره نگاشت‌های محصول، ره نگاشت‌های پروژه و ره نگاشت‌های عملکرد، برابر باره نگاشت‌های فناوری هستند.

از سوی دیگر، این مفهوم را می‌توان با انعطاف‌پذیری بیشتری تفسیر کرد، تا دربرگیرنده همه فعالیت‌های تدوین ره نگاشت مربوط به فناوری‌ها، محصولات، فرآیندها، عملکردها، عوامل بازار، شایستگی‌ها، پروژه‌ها و دیگر جنبه‌ها باشد. ریشه این دیدگاه را می‌توان مدل چند سطحی تدوین ره نگاشت فناوری ، که توسط انجمن مدیریت تحقیقات صنعتی اروپا ۱۹۹۸) ارائه شد، دانست. برخی نویسندگان، این مفهوم جامع را با اصطلاح «تدوین ره نگاشت» (بدون پسوند فناوری) خطاب می‌کنند.

در این کتاب، تدوین ره نگاشت فناوری عمدتاً در جنبه کلی­اش مورد خطاب قرار می‌گیرد. بااین‌وجود، ویراستارها مشخص‌سازی این اصطلاح را با پسوند (مثلاً ره نگاشت فناوری و …) به جهت بیان تفاوت‌های بین انواع ره نگاشت ترجیح می‌دهند.

 

  1. شکل‌های مختلف تدوین ره نگاشت فناوری

شکل‌های مختلف متعددی از تدوین ره نگاشت فناوری در فعالیت‌های عملیاتی امروزه کاربرد پیداکرده است. انتخاب دقیق شکل، به اشیاء مرجع درگیر و همچنین هدفی که می‌توان آن را عمدتاً مرتبط با گروه‌های ذینفع خاص یا اتحادیه‌هایی از گروه‌های ذینفع دانست، بستگی دارد.

تدوین ره نگاشت فناوری ممکن است دربرگیرنده اشیاء مرجع مختلفی باشد. بدین ترتیب یک طبقه‌بندی سه لایه‌ای توصیه می‌گردد:

  • ترسیم ره نگاشت برای فناوری‌های مهم و پیشتازانه[۳] کلیدی،
  • ترسیم ره نگاشت برای نظام‌های کاربردی، و
  • ترسیم ره نگاشت برای خروجی مولد کلی یک صنعت یا شرکت.

برخی فناوری‌ها دارای کاربردهای بسیار جذابی هستند. اخیراً، این موضوع در فناوری پیل سوختی، فناوری‌های ژنتیک و فناوری اینترنت مشاهده‌شده است. ازاین‌رو، منطقی به نظر می‌رسد که ره نگاشت‌هایی برای چنین فناوری‌های مهم پیشتازانه­ای ایجادشده، تا مدیریت شرکت بتواند طبق آن، نتیجه‌گیری‌هایی را از ظرفیت نظام‌های کاربردی مختلف استنتاج کند. برای نمونه، پیشرفت در فناوری پیل سوختی می‌تواند تأثیری انقلابی بر صنعت خودرو و همچنین بر تأمین‌کنندگان برق کوچک و بزرگ داشته باشد.

سوای از فناوری‌های مهم پیشتازانه، تدوین ره نگاشت فناوری ممکن است بر نظام‌های کاربردی نیز متمرکز شود. موضوعاتی همچون دفتر آینده، خودروی آینده، ساختمان آینده یا حتی آموزش حرفه‌ای داخلی آینده را می‌توان با یک ره نگاشت مدنظر قرارداد. این واقعیت که این نوع موضوع، طبیعتاً دربرگیرنده طیف متنوعی از فناوری‌های منحصربه‌فرد است، نشان داده تمایز با تعریف تدوین ره نگاشت «پایه» است.

خروجی مولد یک صنعت یا شرکت، بیانگر امکان تمرکز بیشتر تدوین ره نگاشت فناوری است. در این زمینه، اصطلاح خروجی مولد، اشاره به طیف آتی و موجود محصولات و خدمات دارد. دوباره ذکر می‌شود که این موضوع ممکن است در ارتباط با فناوری‌های مختلفی باشد، پس محدودیتی برای تنها یک حوزه کاربردی وجود ندارد؛ و در اکثر حالت‌ها، این نوع ره نگاشت فناوری، با یک ره نگاشت محصول مربوطه نیز همراه می‌شود. علی‌رغم آن‌که ره نگاشت محصول کمتر مشهود است، می‌توان آن را در ره نگاشت نوع ۱ و نوع ۲ به کاربرد.

 

  1. اهداف تدوین ره نگاشت فناوری

این اشیاء مرجع مختلف تدوین ره نگاشت فناوری، بیانگر تنوع بالای آن است، و بخشی از این تنوع را می‌توان به مسائل مربوط به گروه ذینفع نسبت داد. بالاخره ، اهداف و مقاصد ممکن است بسته به آن‌که کدام گروه‌های ذینفع در فرآیند تدوین ره نگاشت فناوری درگیر بوده و نحوه این درگیری چگونه است، تغییر زیادی داشته باشد. برخی از ره نگاشت‌های فناوری تنها یک قصد را دنبال می‌کنند: نظارت واحدهای R&D درون بنگاهی. در چنین مواردی، تمایز قائل شدن بین ره نگاشت‌هایی که توسط خودواحد، جهت فرمول‌بندی اهداف مشخص واحد ترسیم‌شده، و آن ره نگاشت‌هایی که از طرف مدیریت، (به‌وسیله مشاورهای داخلی و خارجی) جهت بازبینی شکل و ساختار واحد R&D بنگاه تعبیه‌شده‌اند، ضروری است. عموماً، هر دو رده به‌صورت کاملاً محرمانه می‌باشند. ره نگاشت‌های فناوری را می‌توان برای تسهیل هماهنگی وظایف مختلف کارمندان نیز به کار گرفت. برای نمونه، بی‌اعتمادی گسترده بین واحدهای R&D و بازاریابی را می‌توان به‌وسیله یک ره نگاشت متحد، که در آن R&D در فاکتورهای فناورانه و کارمندان بازاریابی در دستیابی به یک دیدگاه مرتبط با محصول فعالیت می‌کنند، مرتفع ساخت.

حوزه دیگری که ره نگاشت در آن مفید می‌باشند، راهبرد رقابتی است. در این حالت، گروه‌های ذینفع درگیر، واحد بازاریابی شرکت و مشتریان آن است. کاربرد راهبردی نقشه‌های باره نگاشت­ها، عمدتاً در سیاست اعلانی شرکت منعکس می‌شود. مثالی واضح از این مورد را می‌توان در صنعت کامپیوتر مشاهده کرد، که در آن شرکت Microsoft با اعلان عرضه آتی محصولی مشابه محصول رقیب، در تحذیر مشتریان از خرید محصول رقیب موفق عمل می‌کند (یا اصطلاحاً «تبخیر افزار[۴]»).

از این گذشته، ره نگاشت‌های فناوری امکان هماهنگی فعالیت‌های R&D درون و برون بنگاهی را فراهم می‌کنند. این عملکرد علی‌الخصوص درجایی که همکاری‌های وسیع یا سطحی بالایی از تدارکات خارجی وجود دارد، خود را نشان می‌دهد. در آخر، شرکت‌های منحصربه‌فرد می‌توانند در تعبیه یک ره نگاشت فناوری که گرایش مشترکشان را پشتیبانی می‌کند، همکاری کنند. این موضوع در صنعت نیمه‌رسانا به‌وفور اتفاق افتاده است. در اینجا، کنسرسیوم بین‌المللی SEMATECH ره نگاشت راه فناوری را برای کل بخش تدوین می‌کند (Sematech,2011).

 

  1. محدودیت‌های استفاده

ره نگاشت‌های راه فناوری عمدتاً مرتبط با پیش‌بینی توسعه‌های فنی و تعاملات آن‌ها  می‌باشند. در کل، پیش‌بینی‌ها کاملاً قطعی هم نیستند، و این قول معروف که «برنامه‌ریزی باعث احتراز از حادثه ناشی از خطا می‌شود[۵]» کاملاً ناروا هم نیست. ازاین‌رو، بررسی محدودیت‌های استفاده تدوین ره نگاشت فناوری، کاری معقول به نظر می‌رسد.

بدون شک پیش‌بینی یک جهش فناورانه بنیادی یا یافته‌های بااهمیت اساسی و کاملاً قابل‌اتکا، اصولاً غیرممکن است. چه کسی می‌توانست کشف اشعه X، کاوش ژنتیک، یا (برای ذکر مثالی متأخر) تشخیص فولرین ما (یا به‌عبارتی‌دیگر، مولکول‌های کربن شامل ۶۰ اتم، که شکل مانند توپ فوتبال دارند) را پیش‌بینی کند؟ در پاسخ به این سؤال حتی گزارش دلفی[۶] هم جوابی ندارد. هرچند، حدس‌های نسبتاً مطمئنی را می‌توان در آغاز چنین کشفیاتی، در مورد پیشرفت‌های بیشترشان داشت. این مرحله‌ای است که مدیران فناوری، تدوین ره نگاشت فناوری را به کار می‌بندند. برای نمونه، وجود مستند شده فولرین ما را حالا می‌توان با تجاری‌سازی و تحقیق برای پیشرفت بیشتر گزینه‌های مرتبط دنبال کرد که این کار می‌تواند چارچوبی نظری از یک ره نگاشت فناوری باشد.

 

  1. جنبه‌های جدید تدوین ره نگاشت فناوری

در انتهای این فصل مقدماتی بایستی ذکر شود که فن تدوین ره نگاشت، کاملاً نوظهور هم نیست. مدیران و متخصصین ورزیده شرکتی، از مدت‌ها قبل با نقشه‌های راه آشنا بوده‌اند ولی آن را به‌صورت گرافیکی درنمی‌آورده‌اند. بااین‌وجود، بحث پیش رو در مورد تدوین ره نگاشت، دارای چند جنبه برجسته است:

  • «استخراج از ذهن»، یا به‌عبارتی‌دیگر، مستندسازی فیزیکی تدوین ره نگاشت فناوری باهدفی ارتباطی ،
  • متعاقباً، ایجاد ره نگاشت درون و فرای مرزهای بخش‌ها، یا درواقع شرکت‌ها و همچنین دیگر نهادها، و
  • استفاده از ابزارهای قابل‌فهم همچون برنامه‌ریزی سناریو، در تدوین ره نگاشت فناوری.

این سه جنبه را می‌توان به لحاظ کاربردی، با عنوان ویژگی‌های مشخصه تدوین ره نگاشت فناوری دانست. به صورتی که اولین ویژگی، مربوط به توضیح ضمنی به‌وسیله مستندسازی سازمان‌یافته با مقاصد ارتباطی خاص،و دومین ویژگی مربوط به اختیارات و گزینه‌های نهادسازی، یا به‌عبارت‌دیگر، سازمان‌دهی تدوین ره نگاشت فناوری، از یک «روند فروشگاه بسته[۷]» درون واحد R&D بنگاه گرفته تا راهکاری بازتر و آشکارتر که شامل شرکت تأمین‌کنندگان، شرکای همکار و مشتریان مهم به‌عنوان سهامداران خارجی است، است. ویژگی ذکرشده سوم، بر عملکرد ارتباط ابزاری، که ره نگاشت‌های فناوری قادر به ارائه آن هستند تأکید دارد.

ره نگاشت بیشتر اوقات به صورتی قاعده‌مند، با ابزارهای دیگری همچون کارت‌های امتیاز متوازن، سناریوها و پورتفولیوها ترکیب‌شده و تبدیل به روال جامع‌تری از مدیریت زمان-به-بازار یا طرح‌ریزی راهبردی مربوط به نواحی کسب‌وکار می‌شوند، و با روندهای دقیق تحلیل و ارزیابی کامپیوتری متصل می‌گردند. از این لحاظ، تدوین ره نگاشت فناوری امکان ارتباطی بین ابزارها، مفاهیم و واحدهای سازمانی را فراهم می‌سازد.

 

  1. پیشرفت‌های اخیر

در طی تقریباً سی سال گذشته، تدوین ره نگاشت فناوری به‌تدریج از مراحل اولیه‌اش رشد کرده است. از دهه ۱۹۷۰ که تدوین ره نگاشت اولین بار پدیدار شد، به روشی تأییدشده از تحقیقات منطقی آینده توسعه‌یافته است (رجوع شود به : Technology Futures Analysis Methods Working Group, 2004 ؛ Burmeister, Neef, 2005، و مثال‌های متعدد صنایع مختلف). از این گذشته، تدوین ره نگاشت تبدیل به ابزار قدرتمندی برای مدیریت نوآوری و فناوری عملیاتی تبدیل‌شده است (Moehrle, 2000 ، برای مطالعه بیشتر درباره منشأها و روزهای اولیه تدوین ره نگاشت فناوری به Probert, Radnor, 2003 رجوع کنید). تدوین ره نگاشت فناوری در مسیر پیشرفت خود، از حوزه‌های کاربردی مختلفی عبور کرده و به‌طورکلی دید کاربردی خود را بسط داده است (Bucher 2003 و DaCosta et al., 2003).

  • تا به امروز تدوین ره نگاشت فناوری درزمینه­­های صنعتی زیادی، به ابزاری کاربردی که زمان‌سنجی آن تست‌شده، بدل گشته است. این ابزار درواقع مؤلفه‌ای تأییدشده از «جعبه‌ابزار» مقدماتی به کار گرفته‌شده در نواحی عملیاتی مختلف است. از این گذشته، این ابزار برای هماهنگی بین شرکتی، برای مثال، در زنجیره‌های ارزش‌افزوده یا شبکه‌های مشتری-تأمین‌کننده، و نظارت پیشرفت‌های فناورانه در یک زمینه درون بخشی و همچنین برای ترویج تحقیقات مورداستفاده قرارگرفته است. برای نمونه، ره نگاشت فناوری برای طرح­ریزی بازه‌های زمانی ده‌ساله، در مسیر فعالیت‌های حمایتی خاص ششمین برنامه تحقیقات عمومی گروه اروپا ، ازجمله پروژه MONA برای یکپارچه‌سازی اپتیک و نانو فناوری، و حوزه‌های کاربردی نانو فناوری، تعبیه‌شده‌اند (رجوع شود به Holtmannspötter et al., 2006, p. 221).
  • به‌موازات پیاده‌سازی تدوین ره نگاشت فناوری در شرکت‌ها و مؤسسات با ابعاد و جهت­های مختلف، پیشرفت مشابهی در رابطه با محدوده کاربرد آن نیز قابل‌مشاهده است. امروزه تدوین ره نگاشت فناوری، در محدوده فعالیت‌های برنامه‌ریزی، که روزبه‌روز وسیع‌تر می‌گردد، استفاده‌شده و به‌طور موفقیت‌آمیزی با دیگر ابزارها و روش‌ها تلفیق گشته است (رجوع شود به Phaal et al.,2004). هرچند، این تعمیم به دیگر حوزه‌های کاربردی و افزایش محدوده کاربرد، منجر به انتظارات بالاتری در رابطه با عملکرد تدوین ره نگاشت فناوری نیز می‌گردد. کاربردها پیچیده و پیچیده‌تر می‌شوند. درنتیجه، ضرورتی رو به رشد برای حمایت از کاربرد تدوین ره نگاشت فناوری به‌وسیله فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات (ICT) مدرن وجود دارد.

نیاز به گرایش نظری و همچنین پشتیبانی عملی در تدوین ره نگاشت فناوری کماکان وجود دارد-و این نیاز، شدیدتر هم خواهد شد. این موضوع باعث تقویت مباحثه‌های زیادی بین ویراستارهای این کتاب و نمایندگان علم و صنعت شده است. مدیران فناوری، چه مشغول به کار در شرکت‌های صنعتی و چه نهادهای دانشگاهی، میل به یک فناوری یکپارچه و گرایش مشتری محور و ابزارهایی مناسب برای پیاده‌سازی عملیاتی مستقیم رادارند. و این دقیقاً چیزی است که تدوین ره نگاشت فناوری بایستی فراهم آورد.

 

 

منابع و مراجع

Bucher, P.E.: Integrated Technology Roadmapping: Design and Implementation for

Technology-Based Multinational Enterprises. Dissertation Thesis, Swiss Federal

Institute of Technology Zurich (2003)

Burmeister, K., Neef, A. (eds.): In the Long Run. Corporate Foresight and Long Range

Planning in Companies and Society. Oekom, Munich (2005)

Burgelman, R.A., Christensen, C.M., Wheelwright, S.M.: Strategic Management of

Technology and Innovation, 4th edn. McGraw-Hill, Boston (2004)

Da Costa, O., Boden, M., Punie, Y., Zappacosta, M.: Wissenschafts- und Technologie-

Roadmapping: Von der Industrie zur öffentlichen Politik. IPTS Report, 73 (2003)

European Industrial Research Management Association (ed.): Technology Roadmapping.

Delivering Business Vision, Paris (1998)

Holtmannspötter, D., Rijkers-Defrasne, S., Glauner, C., Korte, S.: Aktuelle Technologieprognosen

im internationalen Vergleich. Übersichtsstudie. Zukünftige Technologien Nr. 58. Düsseldorf:

VDI Technologiezentrum (2006)

Moehrle, M.G.: Aktionsfelder einer betriebswirtschaftlichen Technologievorausschau.

Industrie Management 16(5), 19–۲۲ (۲۰۰۰)

Phaal, R., Farrukh, C.J.P., Probert, D.R.: Technology Roadmapping – A Planning

Framework for Evolution and Evolution. Technological For

ecasting & Social

Change 71, 5–۲۶ (۲۰۰۴)

Porter, A.L., Cunningham, S.W.: Tech Mining. Exploiting New Technologies for

Competitive Advantage. Wiley, Hoboken (2005)

Probert, D., Radnor, M.: Frontier Experiences from Industry-Academia Consortia. Research

Technology Management 42(2), 27–۳۰ (۲۰۰۳)

Sematech, International فنّاوری Roadmap for Semiconductors (2011),

http://www.itrs.net/Links/2011ITRS/Home2011.html

(accessed آوریل ۲۳, ۲۰۱۲)

فنّاوری Futures Analysis Methods Working Group, فنّاوری Futures Analysis:

Toward Integration of the Field and New Methods. Technological For

ecasting & Social

Change 71, 287–۳۰۳ (۲۰۰۴)

 

[۱]  meta-technologies

[۲] Technology projection

[۳] Pace-setting

[۴]  vaporware

[۵]  planning replaces accident by error

[۶]  Delphi Reports

[۷]  closed shop procedure

كلمات كليدي: , ,

مطالب مرتبط



ارسال نظر براي اين مطلب مسدود شده است.

Go to TOP